Quy định pháp luật về kế toán và Kế toán trưởng đối với Doanh nghiệp siêu nhỏ tại Việt Nam

Theo hệ thống văn bản pháp luật hiện hành (Luật Kế toán và các nghị định hướng dẫn), doanh nghiệp siêu nhỏ được hưởng các cơ chế linh hoạt hơn so với các doanh nghiệp quy mô lớn hơn trong việc tổ chức bộ máy kế toán và bố trí nhân sự.

1. Doanh nghiệp siêu nhỏ có bắt buộc phải có Kế toán trưởng không?

Không bắt buộc. Theo Khoản 1 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, các doanh nghiệp siêu nhỏ được phép không bố trí Kế toán trưởng.

Thay vào đó, doanh nghiệp siêu nhỏ chỉ bắt buộc phải bố trí người phụ trách kế toán hoặc sử dụng dịch vụ kế toán/thuê kế toán trưởng theo quy định.

2. Tiêu chuẩn và quy định đối với Người phụ trách kế toán

Mặc dù không bắt buộc phải có chứng chỉ kế toán trưởng như các doanh nghiệp vừa và lớn, người phụ trách kế toán tại doanh nghiệp siêu nhỏ vẫn phải đáp ứng các yêu cầu cơ bản sau:

• Có chuyên môn, nghiệp vụ về kế toán.
• Nắm vững các quy định pháp luật về kế toán để đảm bảo việc lập sổ sách, kê khai thuế và lập báo cáo tài chính tuân thủ đúng luật định.

3. Các hình thức tổ chức công tác kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ

Doanh nghiệp siêu nhỏ có thể lựa chọn một trong các phương án sau để tối ưu chi phí và nhân sự:

1. Chủ doanh nghiệp hoặc người đại diện theo pháp luật kiêm nhiệm:
   • Theo pháp luật kế toán, người đại diện theo pháp luật của đơn vị kế toán (bao gồm giám đốc, chủ doanh nghiệp tư nhân) được kiêm nhiệm làm người phụ trách kế toán nếu đáp ứng đủ năng lực và chuyên môn (tuy nhiên trên thực tế cần cân nhắc khả năng quản lý chuyên sâu về thuế và tài chính).
2. Thuê nhân sự kế toán nội bộ:
   • Tuyển dụng nhân viên kế toán (trình độ trung cấp, cao đẳng hoặc đại học) để làm công tác ghi sổ và lập báo cáo, đồng thời giao người này kiêm nhiệm vị trí phụ trách kế toán.
3. Thuê dịch vụ kế toán chuyên nghiệp:
   • Đây là giải pháp phổ biến hiện nay. Doanh nghiệp ký hợp đồng với các công ty dịch vụ kế toán có đủ điều kiện hành nghề. Công ty dịch vụ sẽ cử nhân sự chịu trách nhiệm làm thủ tục kế toán, kê khai thuế và đứng tên làm người phụ trách kế toán/đại diện giao dịch với cơ quan thuế.

4. Tiêu chí xác định doanh nghiệp siêu nhỏ

Để áp dụng đúng chế độ kế toán này, doanh nghiệp cần căn cứ vào các tiêu chí phân mô hình doanh nghiệp nhỏ và vừa theo pháp luật hiện hành (dựa trên số lao động tham gia BHXH, tổng nguồn vốn, hoặc tổng doanh thu của năm trước liền kề trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp, xây dựng, thương mại và dịch vụ).

Tiêu chí phân loại doanh nghiệp siêu nhỏ tại Việt Nam

Căn cứ theo pháp luật hiện hành tại Việt Nam (cụ thể là Nghị định số 39/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa), các doanh nghiệp được phân thành các loại: doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, và doanh nghiệp vừa.

Dưới đây là các tiêu chí cụ thể để xác định và phân loại doanh nghiệp siêu nhỏ tùy theo lĩnh vực hoạt động.

4.1. Lĩnh vực Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy sản và Lĩnh vực Công nghiệp, Xây dựng

Đối với hai nhóm lĩnh vực này, doanh nghiệp siêu nhỏ được phân loại dựa trên hai tiêu chí chính: số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm và tổng nguồn vốn (hoặc tổng doanh thu của năm trước liền kề).

• Số lao động tham gia BHXH bình quân năm: Không quá 10 người.
• Tổng nguồn vốn: Không quá 3 tỷ đồng (hoặc Tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 3 tỷ đồng).

4.2. Lĩnh vực Thương mại và Dịch vụ

Khác với sản xuất hay xây dựng, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ có đặc thù về vốn lưu động và quy mô giao dịch khác, do đó tiêu chí được quy định như sau:

• Số lao động tham gia BHXH bình quân năm: Không quá 10 người.
• Tổng nguồn vốn: Không quá 3 tỷ đồng (hoặc Tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 10 tỷ đồng).

Tóm tắt bảng tra cứu nhanh tiêu chí doanh nghiệp siêu nhỏ

Lưu ý quan trọng: Trong trường hợp doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực, việc xác định quy mô doanh nghiệp siêu nhỏ sẽ căn cứ vào lĩnh vực có tỷ trọng doanh thu hoặc số lao động lớn nhất.